Jaarverslag
2025

Dat is niet alleen logisch, maar staat ook zo in de wet. De Europese platformwet (Digital Services Act) is ingevoerd om de macht van Big Tech terug te geven aan gebruikers. Daarom dienden wij in april een klacht in tegen Meta bij de toezichthouder. Maar toen het kabinet viel en er verkiezingen werden aangekondigd, werd één ding duidelijk: wachten op de behandeling van de klacht was geen optie. De urgentie was te groot. Dus stapten we naar de rechter.

En met succes! In oktober gaf de rechtbank ons gelijk: Meta overtrad de wet. Het bedrijf moest haar platformen aanpassen en kreeg daarvoor tot de jaarwisseling de tijd. Met duidelijke tegenzin voerde Meta de meeste wijzigingen door. En ja, ze ging ook in hoger beroep – dat dient in januari. Maar we deinzen niet terug. We blijven strijden voor jouw online keuzevrijheid!

Hier ging jarenlang werk aan vooraf. Samen met advocatenkantoor PILP, documentairemaker Nirit Peled en onderzoeker Fieke Jansen voerden we de druk op. We gingen in gesprek met de gemeente, en maakten video’s om de getroffen gemeenschappen te bereiken.

Een schikking kwam er niet. Toch heeft de gemeente uiteindelijk ingezien dat de aanpak niet langer kan. We hadden graag excuses en erkenning voor het leed van de betrokken gezinnen gezien, maar zijn blij dat de Top400 is gestopt. Laat dit een duidelijke les zijn voor andere gemeenten: experimenteer niet met algoritmen op kinderen en jongeren.

Tijd voor verzet! Samen met zo’n honderd andere maatschappelijke organisaties kwamen we in Brussel bijeen om ons te verenigen tegen de plannen. In brieven aan de Europese Commissie drongen we erop aan dat digitale rechten moeten worden beschermd.

Ons verhaal werd zowel in de politiek als in de media gehoord, en onze zorgen werden veelvuldig gedeeld. We blijven ons hier de komende periode hard voor maken. Net zolang totdat bestaande én nieuwe wetgeving mensen zo goed mogelijk beschermd.

Big Tech bedrijven bepalen wat hun gebruikers te zien krijgen, en kunnen op die manier ook op politiek vlak invloed uitoefenen. Vaak impliciet en onzichtbaar, maar soms opeens ook heel zichtbaar, zoals toen X een politiek project werd om Trump weer aan de macht te helpen. Amerikaanse autoriteiten kunnen toegang krijgen tot de servers van Big Tech bedrijven, zelfs als die zich buiten de VS bevinden. Daarmee kan Trump de macht van Amerikaanse Big Tech inzetten als wapen. Vul maar in: “Als jij niet …, zet ik jouw internet uit.” De mogelijkheden zijn eindeloos wanneer Big Tech en Big Brother hun handen ineen slaan.

Tijd voor actie, want het roer moet om! We lanceerden een campagne met aanbevelingen voor alternatieven van Big Tech. In acht stappen ben je al (meer) onafhankelijk. Meer dan 2.500 privacyvoorvechters deden stap voor stap mee. Samen laten we zien dat het anders kan, en maken we een vuist tegen Big Tech.

Wat blijkt? De tien onderzochte gemeenten hebben geen goed beeld van welke algoritmen ze gebruiken. Ook schiet publieke verantwoording over algoritmegebruik tekort. Bovendien leverden maar liefst negen van de tien gemeenten documenten over processen rond algoritmen niet, of niet binnen termijn, aan. En gemeenten zetten de meest complexe en invasieve algoritmen vaak in bij de meest kwetsbare groepen: bijstandsgerechtigden, bewoners van zogenaamde probleemwijken en jongeren. Met alle mogelijke gevolgen — denk maar aan het toeslagenschandaal — van dien.

Dit is onacceptabel. We riepen gemeenten dan ook ter verantwoording. Breng je algoritmegebruik beter in kaart en verantwoord je jegens de burger!

We droegen bij aan grote ophef, met effect. Na veel druk van buitenaf besloot het kabinet uiteindelijk toch niet in te stemmen: het voorstel vormt een te groot risico voor onze digitale veiligheid. Hoewel het voorstel nog niet van tafel is, lijkt het aannemen ervan verder weg dan ooit.

Dit wetsvoorstel schaadt iedereen. Ook de kinderen en jongeren die men met het voorstel juist wil beschermen tegen de verspreiding van online seksueel misbruikmateriaal.

We trokken keer op keer aan de bel. Zo spraken we regelmatig met het kabinet om ervoor te zorgen dat Nederland tegen deze draconische maatregelen zou blijven stemmen. En dat werkte! Nederland hield voet bij stuk. Eind 2025 werd de impasse doorbroken en stemden de lidstaten in met een positie waarin de vertrouwelijkheid van communicatie wél wordt beschermd. Een belangrijke overwinning voor onze privacy!

We voerden technisch onderzoek uit om schendingen van de DSA aan het licht te brengen. We analyseerden zes grote online platformen: Facebook, Snapchat, TikTok, Shein, Booking.com, en Zalando. En wat blijkt: allen bevatten ontwerptechnieken die gebruikers manipuleren.

We maakten een videoreeks om gebruikers bewust te maken van die manipulatieve trucs. Bovendien voerden we vervolgonderzoek uit naar misleidende notificaties van Snapchat, ter onderbouwing van een handhavingsverzoek dat volgt in 2026. Het is hoog tijd dat de schendingen van de wet stoppen!

Hoog tijd om niet langer onverschillig toe te kijken! We riepen de overheid op nu eindelijk te stoppen met sociale media van Big Tech. Juist de overheid moet het goede voorbeeld geven en alternatieven een kans geven. Wanneer zij vertrekt, zijn we als burgers een stukje minder afhankelijk van de techgiganten en hun wispelturige beleid.

Onze oproep werd direct opgepikt door ontzettend veel media. In een persconferentie gaf premier Schoof aan vinger aan de pols te houden. Maar ja, dat vonden wij natuurlijk niet genoeg. We wakkerden de discussie verder aan. Inmiddels zijn een hoop overheidsorganisaties gestopt met het gebruik van X. Een stap in de goede richting!

Wij bleven ons uitspreken tegen een leeftijdsgrens voor sociale media. Wat ons betreft is dit namelijk symptoombestrijding; er bestaan betere, duurzamere oplossingen die zowel jongeren als volwassenen helpen. We zetten in gesprekken met beleidsmakers in op het aanpakken van structurele problemen van platformen, zoals verslavend ontwerp.

Met resultaat! De minister presenteerde geen harde afdwingbare leeftijdsgrens, maar wél duidelijke richtlijnen en adviezen over smartphone- en sociale mediagebruik. Precies waar zoveel opvoeders behoefte aan hebben. Daarmee zijn we er natuurlijk nog niet: we blijven inzetten op strenge regulering van mechanismen die platformen zo gevaarlijk maken (voor jongeren én volwassenen).

Met de toename van dit soort bedreigingen zien we de noodzaak voor meer onderlinge samenwerking van het maatschappelijk middenveld. Het is nu des te belangrijker dat organisaties uit verschillende domeinen samen komen en strategieën ontwikkelen die tegenmacht bieden.

Om deze ontwikkeling te steunen organiseerden we, samen met Stichting Democratie en Media, de bijeenkomst ‘Weerbare Tegenmacht’. We verwelkomden meer dan vijftig individuen en organisaties, vanuit de rechtspraak, journalistiek, grassroots bewegingen, belangenbehartiging, wetenschap en cultuur. Samen staan we sterker!

We organiseerden daarom een workshop met maatschappelijke organisaties, B-corp bedrijven en communicatie-experts, waarin we campagnemethoden bespraken die de rechten en het welzijn van individuen voorop stellen.

Ook voerden we een pilot uit: met onze ‘Weg van Big Tech’-campagne verkregen we meer inzicht in bezoekersaantallen en via welke kanalen mensen ons vinden. De leerpunten nemen we mee om bij actualiteiten sneller een groter publiek te bereiken. We willen volgers en bondgenoten sneller — én op een ethische manier — bereiken en mobiliseren.

Uit vier genomineerden kozen het publiek en een panel van experts in 2025 respectievelijk de Minister van Financiën en DPG Media als winnaars van de Big Brother Awards. De Minister van Financiën won vanwege het maken van beleid dat indirect leidt tot privacyschendingen en discriminatie door financiële instellingen. Op haar beurt won DPG Media vanwege het dagelijks tracken en profileren van miljoenen nieuwsconsumenten.

De uitreiking staat ieder jaar ook in het teken van privacy voorvechters. En die zijn hard nodig om machthebbers in toom te houden! De positieve Felipe Rodriquez Award werd in ontvangst genomen door Marietje Schaake (internet- en privacyexpert, schrijver en voormalig politicus), vanwege het aankaarten van de gebrekkige democratische controle op Big Tech bedrijven. Ook won Danny Mekić (internet consultant en schrijver), vanwege het succesvol aanklagen van X voor shadowbanning. Hij liet zien hoe je tegenmacht kunt bieden aan de machtige Big Tech platformen.